Inhoud van dit artikel
Een medicijnverslaving ontstaat als je een geneesmiddel niet meer kunt missen, ook als het medisch niet meer nodig is. Het gaat vooral om pijnstillers zoals opioïden, slaapmiddelen en kalmeringsmiddelen zoals benzodiazepines. Het begint vaak met een gewoon recept. Stoppen doe je nooit plotseling, maar door af te bouwen met je arts.
Medicijnverslaving is een stil probleem. Er hoort geen dealer bij en geen feest. Het zit in een gewoon keukenkastje, achter een gewoon leven. Daardoor duurt het vaak lang voordat iemand, of de omgeving, doorheeft wat er speelt.
Belangrijk voor je veiligheid: gebruik je al langer benzodiazepines, slaappillen of opioïde pijnstillers? Stop dan nooit plotseling. Afbouwen gebeurt onder begeleiding van je huisarts of een verslavingsarts, omdat er zware ontwenning, insulten of een delier kunnen optreden. Combineer deze medicijnen niet met alcohol, GHB of andere opiaten: dat kan je ademhaling stilleggen. Bij acuut gevaar bel je 112.
Welke medicijnen zijn verslavend?
Vooral middelen die op je hersenen werken, kunnen verslavend zijn. Dat zijn medicijnen die pijn dempen, je rustig maken, je laten slapen of je juist oppeppen.
| Soort medicijn | Voorbeelden | Waarom riskant |
|---|---|---|
| Opioïde pijnstillers | Oxycodon, tramadol, morfine, fentanyl | Snelle gewenning, zware ontwenning, ademhalingsgevaar |
| Benzodiazepines | Oxazepam, diazepam, lorazepam, temazepam | Gewenning binnen weken, gevaarlijk om plots te stoppen |
| Slaapmiddelen | Zolpidem, zopiclon | Je kunt niet meer slapen zonder |
| Stimulerende middelen | Methylfenidaat (Ritalin), dexamfetamine | Misbruik om te presteren of af te vallen |
| Overige | Pregabaline, bepaalde hoestmiddelen | Worden soms misbruikt voor het roesgevoel |
Een overzicht per soort vind je in pijnstillers die verslavend zijn en slaappillen die verslavend zijn.
Hoe raak je verslaafd aan medicijnen?
Je raakt meestal geleidelijk verslaafd: je lichaam went aan het middel, waardoor het minder goed werkt en je meer nodig hebt. Wat begon als hulp tegen pijn, angst of slapeloosheid, wordt iets waar je niet meer zonder kunt.
Een paar factoren vergroten het risico:
- langer gebruiken dan de bedoeling was, bijvoorbeeld een herhaalrecept dat steeds doorloopt;
- het middel gebruiken voor iets anders dan waarvoor het is voorgeschreven, zoals stress of verdriet wegdrukken;
- eerdere verslavingen, in jezelf of in je familie;
- psychische klachten zoals angst, depressie of ADHD;
- makkelijk aan medicijnen kunnen komen, ook via internet of via anderen.
Heb je ADHD en gebruik je daarnaast drank of drugs? Lees dan ook waarom ADHD, drank en drugs niet samengaan.
Wat zijn de signalen van een medicijnverslaving?
De belangrijkste signalen zijn dat je meer nodig hebt dan voorgeschreven, dat je je slecht voelt zonder het middel en dat je doorgaat ondanks nadelen. Omdat het gebruik vaak legitiem begon, zijn deze tekenen makkelijk weg te praten.
- Je neemt meer of vaker dan de arts heeft gezegd.
- Je raakt eerder door je voorraad heen en bent bang zonder te zitten.
- Je gaat naar meerdere artsen of apotheken, of regelt het via andere wegen.
- Je krijgt klachten als je een dosis mist: onrust, zweten, slapeloosheid, angst, pijn.
- Je verzwijgt hoeveel je gebruikt, ook tegenover je huisarts of naasten.
- Je combineert het middel met alcohol om het effect te versterken.
Waarom is medicijnen combineren met alcohol gevaarlijk?
Alcohol versterkt de werking van veel medicijnen. Bij benzo’s, slaappillen en opioïden kan dat je ademhaling zo ver vertragen dat het levensgevaarlijk wordt. Bij andere medicijnen belast de combinatie vooral je lever of werkt het medicijn minder goed.
Ook bij gewone medicijnen is het goed om op te letten, bijvoorbeeld bij antibiotica en alcohol. Lees altijd de bijsluiter of vraag het je apotheker.
Hoe stop je veilig met verslavende medicijnen?
Je stopt veilig door samen met je huisarts of een verslavingsarts een afbouwschema te maken. Je verlaagt dan stap voor stap de hoeveelheid, zodat je lichaam kan wennen. Plotseling stoppen kan bij sommige middelen gevaarlijk zijn.
1. Wees eerlijk tegen je arts
Vertel hoeveel je echt gebruikt, ook als dat meer is dan voorgeschreven. Een arts kan je alleen veilig helpen als hij de waarheid weet. Je hoeft je niet te schamen: artsen zien dit vaker dan je denkt.
2. Bouw af met een schema
Je arts bepaalt het tempo. Soms wordt eerst overgestapt op een middel dat makkelijker af te bouwen is. Houd je aan het schema, ook als het tegenzit, en meld klachten direct.
3. Pak de oorzaak aan
Het medicijn was ooit een oplossing voor iets: pijn, angst, slapeloosheid, stress. Als dat probleem blijft, is de kans op terugval groot. Therapie, beweging, een vast slaapritme en steun van anderen helpen om het zonder te redden.
4. Zoek gespecialiseerde hulp als het niet lukt
Lukt afbouwen via de huisarts niet, dan kan de verslavingszorg helpen, ambulant of met een opname. Dat geldt ook voor voorgeschreven stimulerende middelen, zoals bij een dexamfetamineverslaving. Professionele verslavingszorg valt meestal onder de basisverzekering, via een verwijzing van je huisarts (let op je eigen risico).
Betrouwbare uitleg over medicijnen en afbouwen vind je op Thuisarts.nl.
Waar vind je hulp bij een medicijnverslaving?
Je eerste stap is je huisarts. Vind je dat moeilijk, of weet je niet welke hulp bij je past? Daar zijn wij voor. Samen met interventiespecialist Ilja Reiman denk ik met je mee en help ik je de juiste hulp te vinden. Wij zijn geen kliniek en geen arts. Een eerste gesprek met ons is gratis en vrijblijvend. Vraag een gratis gesprek aan, dan bellen wij je terug.
Veelgestelde vragen
Kun je verslaafd raken aan medicijnen van de dokter?
Ja. Ook als je precies doet wat de arts zegt, kan je lichaam gewend raken aan bijvoorbeeld benzo’s of opioïden. Daarom worden deze middelen meestal maar kort voorgeschreven. Twijfel je, bespreek het dan met je arts.
Hoe lang duurt afbouwen van medicijnen?
Dat verschilt sterk per middel, per persoon en per hoeveelheid. Soms gaat het om weken, soms om maanden. Je arts stemt het tempo af op hoe het met je gaat.
Is afhankelijk zijn hetzelfde als verslaafd zijn?
Niet helemaal. Lichamelijk afhankelijk betekent dat je lichaam gewend is en ontwenningsklachten geeft. Verslaafd betekent dat je er ook geestelijk niet meer van los kunt en doorgaat ondanks de schade. Vaak gaan ze samen.
Wat als iemand in mijn omgeving te veel medicijnen gebruikt?
Benoem rustig wat je ziet, zonder te beschuldigen. Moedig de ander aan om met de huisarts te praten. Bij sufheid, trage ademhaling of bewusteloosheid bel je direct 112.
