Inhoud van dit artikel
De meest verslavende pijnstillers zijn opioïden: oxycodon, tramadol, fentanyl, morfine, codeïne, methadon, buprenorfine, dihydrocodeïne en tapentadol. Ook pregabaline (Lyrica) kan afhankelijk maken. Gewone paracetamol en ibuprofen zijn niet verslavend op die manier. Het risico op afhankelijkheid groeit vooral als je een opioïde langer dan een paar weken gebruikt.
Een verslaving aan pijnstillers kan heftig zijn. Soms is het net zo zwaar als een verslaving aan harddrugs. Daarom wil ik je eerlijk vertellen wat je slikt.
Belangrijk voor je veiligheid: stop nooit plotseling op eigen houtje met een opioïde of pregabaline die je langere tijd gebruikt. Afbouwen gebeurt onder begeleiding van je huisarts of een verslavingsarts. Combineer deze middelen niet met alcohol, benzo’s, slaappillen of GHB: dat kan je ademhaling stilleggen. Is iemand suf, niet wekbaar of ademt hij traag? Bel direct 112.
Waarom zijn sommige pijnstillers verslavend?
Opioïde pijnstillers zijn verslavend omdat ze op hetzelfde systeem in je hersenen werken als heroïne. Ze dempen niet alleen pijn, maar geven ook rust en soms een warm, euforisch gevoel. Je lichaam went eraan, waardoor je steeds meer nodig hebt voor hetzelfde effect. Stop je dan, dan krijg je ontwenningsverschijnselen.
Het verraderlijke is dat het vaak begint met een recept. Na een operatie of bij rugpijn krijg je iets voorgeschreven, en voor je het weet kun je niet meer zonder. Wie verwacht nou dat een gewoon medicijn van de dokter zo’n heftig effect kan hebben? Toch is dat de realiteit.
Welke pijnstillers zijn verslavend? 10 merken en soorten
Dit zijn de pijnstillers waarbij afhankelijkheid het vaakst voorkomt. Merknamen kunnen verschillen; vraag bij twijfel je apotheker welke stof in jouw medicijn zit.
| Pijnstiller | Bekende merknamen | Kans op afhankelijkheid |
|---|---|---|
| Oxycodon | OxyContin, OxyNorm | Hoog |
| Tramadol | Tramal | Reëel, vooral na weken gebruik |
| Fentanyl | Durogesic (pleister) | Zeer hoog |
| Codeïne | Vaak in combinatie met paracetamol | Lager, maar aanwezig |
| Morfine | Diverse | Hoog |
| Methadon | Diverse | Hoog |
| Buprenorfine | Temgesic, Transtec | Aanwezig |
| Dihydrocodeïne | Diverse | Lager, maar aanwezig |
| Tapentadol | Palexia | Hoog |
| Pregabaline | Lyrica | Reëel, vooral bij misbruik |
1. Oxycodon
Oxycodon is een sterke opioïde die vaak na operaties of bij ernstige pijn wordt voorgeschreven. Het werkt snel en goed, maar is ook sterk verslavend. Ik zie dat het steeds vaker wordt voorgeschreven en dat mensen er binnen enkele maanden niet meer zonder kunnen. Stoppen is een traject dat lijkt op afkicken van drugs. Lees meer over oxycodonverslaving.
2. Tramadol
Tramadol wordt gezien als een “lichtere” opioïde, maar kan wel degelijk verslavend zijn, vooral als je het langer dan een paar weken gebruikt. Signalen zijn stemmingswisselingen, misselijkheid en slecht slapen. Veel mensen vinden het zwaar om ermee te stoppen. Afbouwen volgens een schema van je arts werkt meestal beter dan in één keer stoppen. Zie ook tramadolverslaving.
3. Fentanyl
Fentanyl is een van de sterkste opioïden en is 50 tot 100 keer krachtiger dan morfine. In Nederland wordt het meestal als pleister voorgeschreven bij chronische pijn. Door die sterkte is de kans op afhankelijkheid en overdosis groot; een kleine vergissing kan al levensgevaarlijk zijn. In andere landen vallen er veel doden door. Meer hierover lees je in hoe gevaarlijk fentanyl is.
4. Codeïne
Codeïne wordt gebruikt bij hoest en lichte tot matige pijn. Het is minder krachtig dan de andere opioïden, maar bij langdurig gebruik kan afhankelijkheid ontstaan; mensen nemen dan steeds meer voor hetzelfde effect. Stoppen is vaak minder zwaar dan bij de sterkere opioïden in deze lijst, maar ook hier bouw je af in overleg met je arts.
5. Morfine
Morfine wordt ingezet bij hevige pijn, bijvoorbeeld bij kanker. Van dichtbij heb ik gezien dat het iemand die ernstig ziek is echt rust kan geven. Langdurig gebruik maakt wel afhankelijk, en mensen kunnen er verward van raken. Het hoort daarom altijd onder toezicht van een arts. Morfine van de zwarte markt is niet gecontroleerd en levensgevaarlijk.
6. Methadon
Methadon wordt vooral gebruikt bij de behandeling van heroïneverslaving en soms bij chronische pijn. Het is zelf ook verslavend. Artsen zetten het in omdat het mensen stabiliseert en de risico’s van straatgebruik verkleint. Bij een verslaving krijg je het via de verslavingszorg, onder toezicht. Methadon alleen lost niet alles op: het werkt het best samen met begeleiding bij de rest van je leven. Stop er nooit zelf mee; overleg altijd met je behandelaar. Meer in methadon bij heroïneverslaving.
7. Buprenorfine
Buprenorfine wordt gebruikt voor pijnbestrijding en in de verslavingszorg. Het geeft minder euforie dan andere opioïden, maar het risico op afhankelijkheid blijft, vooral zonder medisch toezicht. Zelf heb ik destijds pijnstilling en antidepressiva aangeboden gekregen en geweigerd, omdat ik juist drugsvrij wilde worden. Dat was mijn keuze. Voor sommige mensen is medicatie onder begeleiding wel de beste weg; bespreek dat eerlijk met je arts.
8. Dihydrocodeïne
Dihydrocodeïne lijkt op codeïne en wordt in een aantal landen voorgeschreven bij pijn en ernstige hoest. In Nederland kom je het weinig tegen. Het hoort bij de opioïden en kan bij regelmatig gebruik gewenning geven.
9. Tapentadol
Tapentadol is een relatief nieuwe pijnstiller die op dezelfde receptoren werkt als andere opioïden. Het wordt voorgeschreven bij hevige pijn en kent, net als oxycodon en tramadol, een flink verslavingsrisico. Ik ben altijd wat sceptisch bij nieuwe middelen: nadelen komen soms pas laat aan het licht.
10. Lyrica (pregabaline)
Pregabaline is geen opioïde, maar wordt veel voorgeschreven bij zenuwpijn. Het werkt kalmerend en kan bij langdurig gebruik of misbruik afhankelijk maken. Wie stopt, krijgt vaak angst, slapeloosheid en prikkelbaarheid. Lees meer over de risico’s van pregabaline.
Zijn paracetamol en ibuprofen verslavend?
Nee, paracetamol en ibuprofen maken je niet verslaafd zoals opioïden dat doen. Ze geven geen roes en geen lichamelijke afhankelijkheid. Ze zijn wel niet onschuldig: te veel of te lang gebruiken kan je lever, maag of nieren beschadigen, en wie dagelijks pijnstillers slikt tegen hoofdpijn kan juist meer hoofdpijn krijgen. Houd je aan de bijsluiter en overleg bij langdurig gebruik met je huisarts.
Hoe herken je een verslaving aan pijnstillers?
Je bent mogelijk afhankelijk als je pijnstillers niet meer alleen tegen pijn neemt, maar om je goed of rustig te voelen. Let op deze signalen:
- je neemt meer of vaker dan voorgeschreven;
- je bent bang dat je strip opraakt of je regelt extra recepten;
- je voelt je onrustig, zweterig of ziek als je een dosis overslaat;
- je verzwijgt hoeveel je gebruikt;
- de pijn is eigenlijk over, maar je blijft slikken.
Herken je meerdere punten? Dan ben je niet de enige. Medicijnverslaving is een groter probleem dan veel mensen denken; lees ook het gevecht tegen medicijnverslaving.
Hoe voorkom je een verslaving aan pijnstillers?
Je voorkomt verslaving door opioïden zo kort mogelijk en precies volgens voorschrift te gebruiken. Wat in de praktijk werkt:
- vraag bij een recept hoe lang je het moet gebruiken en hoe je straks stopt;
- vraag of een lichtere pijnstiller of een andere aanpak, zoals fysiotherapie, ook kan;
- stel jezelf de vraag: red ik het ook zonder? Is het antwoord ja, neem het dan niet;
- neem nooit pillen van anderen of van de zwarte markt;
- trek op tijd aan de bel als je merkt dat je meer nodig hebt.
Hoe stop je met verslavende pijnstillers?
Je stopt veilig met verslavende pijnstillers door samen met je huisarts een afbouwschema te maken. Plotseling stoppen geeft heftige ontwenning: zweten, onrust, buikkrampen, diarree, slecht slapen en een sterke drang. Afbouwen maakt dat draaglijker. Hoe dat in de praktijk voelt, lees je in afbouwen van oxycodon: wat kun je verwachten.
Lukt het niet met alleen de huisarts, dan kan die je doorverwijzen naar de verslavingszorg. Professionele verslavingszorg valt meestal onder de basisverzekering, via een verwijzing van je huisarts (let op je eigen risico). Betrouwbare informatie over medicijnen en stoppen vind je ook op Thuisarts.nl.
Wij schrijven geen medicijnen voor en zijn geen kliniek, dus over je recept beslist je arts. Wat we wel kunnen: luisteren als je merkt dat je pijnstiller van medicijn is veranderd in iets waar je niet meer zonder kunt, bij jezelf of bij iemand om wie je geeft. Samen met interventiespecialist Ilja Reiman kijken we in een gratis gesprek welke route past: huisarts, verslavingszorg of, als het echt vastzit, een opname. Vraag een gratis gesprek aan, dan bellen we je terug.
Veelgestelde vragen
Wat is de meest verslavende pijnstiller?
Fentanyl en oxycodon horen bij de meest verslavende pijnstillers, omdat ze sterk en snel werken. Ook morfine en tapentadol hebben een hoog risico. Bij al deze middelen groeit de kans op afhankelijkheid hoe langer je ze gebruikt.
Hoe snel raak je verslaafd aan pijnstillers?
Dat verschilt per persoon en per middel. Bij sterke opioïden kan je lichaam al na enkele weken gewend raken. Daarom schrijven artsen ze bij voorkeur kort voor.
Is tramadol verslavend?
Ja, tramadol kan verslavend zijn, ook al wordt het als lichter gezien. Vooral bij gebruik langer dan een paar weken ontstaat gewenning. Stop daarom niet abrupt, maar bouw af in overleg met je arts.
Mag ik pijnstillers combineren met alcohol?
Combineer opioïden en pregabaline nooit met alcohol. Samen kunnen ze je ademhaling zo vertragen dat het levensgevaarlijk wordt. Ook bij gewone pijnstillers kan alcohol schade geven aan lever of maag.
