Inhoud van dit artikel
Nicotine is de stof in tabak die je verslaafd maakt. Het zit in sigaretten, shag, sigaren, de meeste vapes en in nicotinevervangers zoals pleisters en kauwgom. Nicotine zet je hersenen aan tot het afgeven van dopamine, wat een kort gevoel van beloning geeft. Daardoor wil je steeds meer, en is stoppen zo lastig.
Wat is nicotine?
Nicotine is een stof die van nature in de tabaksplant zit. Het is een stimulerend middel: het werkt op je centrale zenuwstelsel en verhoogt je hartslag en bloeddruk. Het is de psychoactieve stof in tabak, en de reden dat roken zo verslavend is.
Waar zit nicotine in?
Nicotine zit vooral in tabaksproducten en in e-sigaretten. Een overzicht:
- Tabak om te roken: sigaretten, shag, sigaren, sigarillo’s, pijptabak en waterpijptabak.
- Tabak voor in de mond of neus: pruimtabak en snuiftabak.
- E-sigaretten en vapes: de meeste vloeistoffen bevatten nicotine, soms in hoge hoeveelheden. Lees meer over vapen en de risico’s.
- Nicotinezakjes: zakjes die je onder je lip legt, met nicotine maar zonder tabak.
- Nicotinevervangers: pleisters, kauwgom, zuigtabletten, mondspray en inhalers. Die zijn bedoeld om te helpen stoppen met roken.
In sommige groenten, zoals tomaat, aardappel en aubergine, zitten kleine sporen nicotine. Die hoeveelheden zijn zo klein dat ze geen effect hebben en niet verslavend zijn.
Hoe werkt nicotine in je hersenen?
Als je rookt, komt nicotine via je longen in een paar seconden in je hersenen. Daar activeert het het beloningssysteem, waardoor dopamine vrijkomt. Dat geeft een kort, prettig gevoel van ontspanning of genot. Bij pruimtabak en nicotinezakjes gaat de opname via het mondslijmvlies.
Het effect is snel weer weg. Daarom grijp je steeds opnieuw naar een sigaret: niet omdat het zoveel oplevert, maar omdat je lichaam het tekort voelt.
Waarom is nicotine zo verslavend?
Nicotine is een van de meest verslavende stoffen die we kennen. De verslaving is zowel lichamelijk als psychisch, en wordt in stand gehouden door vier dingen:
- Beloning: elke dosis geeft een kleine dopamine-kick. Je hersenen leren dat roken goed voelt.
- Gewenning: na verloop van tijd heb je meer nodig voor hetzelfde effect, dus je gaat meer roken.
- Ontwenning: zonder nicotine word je prikkelbaar, onrustig en angstig, en krijg je sterke trek. Een sigaret haalt die klachten weg, wat aanvoelt als ontspanning.
- Gewoonte: roken raakt vast aan momenten van de dag, zoals koffie, na het eten, bij stress of met vrienden. Die momenten roepen de trek automatisch op.
Veel rokers zeggen dat roken hun stress verlicht. In werkelijkheid haalt een sigaret vooral de onrust weg die door het nicotinetekort zelf ontstaat. Zo houdt de verslaving zichzelf in stand.
Is nicotine schadelijk voor je gezondheid?
Nicotine zelf is vooral schadelijk omdat het zo verslavend is. Het verhoogt je hartslag en bloeddruk en is extra schadelijk voor de hersenen van jongeren, die nog in ontwikkeling zijn, en tijdens de zwangerschap.
De grootste gezondheidsschade komt van de andere stoffen in tabaksrook, zoals teer en koolmonoxide. Langdurig roken verhoogt het risico op hartziekten, beroertes, longkanker en andere longziekten. Nicotine is de stof die je aan die rook vasthoudt.
Hoe kom je van nicotine af?
Je komt van nicotine af door te stoppen met roken of vapen, het liefst met hulp. Begeleiding, nicotinevervangers en medicijnen van de huisarts maken de ontwenning lichter en vergroten de kans dat het lukt.
- Nicotinevervangers: geven je lichaam tijdelijk een lagere hoeveelheid nicotine zonder de schadelijke rook, zodat de ontwenning minder heftig is. Meer hierover in nicotinepleisters en kauwgom.
- Medicijnen op recept: je huisarts kan medicijnen voorschrijven die de trek verminderen. Lees ook over nieuwe medicijnen om te stoppen met roken.
- Begeleiding: een stoppen-met-rokenprogramma via je huisarts valt onder de basisverzekering, zonder eigen risico.
Een stappenplan vind je in stoppen met roken: zo pak je het aan. Wat er in je lichaam gebeurt na de laatste sigaret, lees je in wat er gebeurt als je stopt met roken. Op Ikstopnu.nl vind je gratis hulp.
Gaat je verslaving verder dan roken, bijvoorbeeld ook alcohol of drugs? Wij zijn geen kliniek, maar weten uit eigen ervaring hoe verslaving werkt en helpen je de juiste hulp te vinden. Vraag een gratis gesprek aan, dan bellen we je terug.
Veelgestelde vragen
Hoe lang blijft nicotine in je lichaam?
Nicotine zelf is binnen een paar dagen grotendeels uit je lichaam. Afbraakstoffen ervan zijn soms langer terug te vinden in urine of bloed. De trek kan veel langer blijven, omdat die ook in je gewoontes en hoofd zit.
Zit er nicotine in een vape zonder tabak?
Meestal wel. De meeste vapevloeistoffen bevatten nicotine, ook al zit er geen tabak in. Er bestaan nicotinevrije varianten, maar ook daarin zitten stoffen die je longen kunnen irriteren.
Is nicotine een drug?
Ja, nicotine is een verslavende, stimulerende stof die op je hersenen werkt. Het is legaal voor volwassenen, maar daardoor niet minder verslavend.
Zijn nicotinepleisters ook verslavend?
Het risico is klein. Pleisters geven nicotine langzaam en gelijkmatig af, zonder de snelle kick van een sigaret. Ze zijn bedoeld voor een beperkte periode. Volg de bijsluiter of het advies van je apotheek of huisarts.
