Inhoud van dit artikel
Tegen stress helpen vooral genoeg slaap, minder prikkels, regelmatig bewegen, gezond eten, een eigen manier om te ontspannen en het aanpakken van de oorzaak. Wat niet helpt, is drinken, drugs gebruiken of kalmeringsmiddelen slikken. Dat geeft even rust, maar maakt stress op de lange termijn erger en kan tot een verslaving leiden.
In gesprekken zie ik steeds weer hoe groot de rol van stress is bij alcohol- en drugsgebruik. Mensen met veel stress drinken en gebruiken meestal meer. Ik weet ook uit eigen ervaring hoe het voelt om overspannen te zijn. Daarom deze tips.
Wat is stress?
Stress is de reactie van je lichaam en geest op druk of verandering. Je lichaam maakt stresshormonen aan, zoals adrenaline en cortisol, zodat je scherp bent en in actie kunt komen. Kortdurende stress is normaal en zelfs nuttig.
Het wordt een probleem als de spanning blijft en je niet meer tot rust komt. Dan raakt je lichaam uitgeput. Langdurige stress kan leiden tot overspannenheid, een burn-out of somberheid.
Hoe ontstaat stress?
Stress ontstaat door stressoren: dingen die je lichaam aanzetten tot het aanmaken van stresshormonen. Dat kunnen grote gebeurtenissen zijn, maar ook kleine ergernissen die zich opstapelen.
- het verlies van een dierbare;
- geldzorgen of schulden;
- relatieproblemen of een scheiding;
- hoge werkdruk, een overvolle agenda of problemen op het werk;
- ziekte, een verhuizing of een nieuwe baan;
- heftige of traumatische ervaringen;
- slecht slapen;
- moeilijk “nee” kunnen zeggen;
- dagelijkse ergernissen, zoals files, spullen kwijt zijn of te laat komen.
Hoeveel last je ervan hebt, hangt niet alleen af van wat er gebeurt, maar ook van je persoonlijkheid, je gewoontes en de steun om je heen.
Wat zijn de symptomen van stress?
Stress geeft zowel lichamelijke als geestelijke klachten. Dit zijn de meest voorkomende:
| Lichamelijk | Geestelijk |
|---|---|
| Vermoeidheid, ook na genoeg slaap | Prikkelbaar, een kort lontje |
| Spierpijn in nek, schouders en rug | Moeite met concentreren |
| Hoofdpijn | Piekeren en onrust |
| Maag- en darmklachten | Somberheid |
| Slecht slapen | Snel overweldigd zijn |
| Hartkloppingen, snelle ademhaling | Behoefte om te vluchten in drank, eten, gamen of drugs |
Herken je meerdere van deze klachten en duren ze al weken? Dan is het tijd om er iets aan te doen. Lees ook overspannen: wanneer ben je het? en burn-out: wat is het?
Wat kun je doen tegen stress? 7 tips
Tegen stress helpt het meest wat je lichaam en hoofd de kans geeft om te herstellen. Begin met één of twee tips en bouw het rustig op.
1. Zorg voor genoeg slaap
Slaap is de basis van herstel. Streef naar zeven tot negen uur per nacht. Een vast ritueel helpt:
- ga elke dag rond dezelfde tijd naar bed en sta rond dezelfde tijd op;
- zorg voor frisse lucht in je slaapkamer;
- schrijf aan het eind van de dag je gedachten op;
- lees een boek in plaats van te scrollen.
2. Verminder prikkels
Te veel prikkels houden je in de alarmstand. Denk aan schermen, meldingen, lawaai, fel licht, maar ook aan mensen of plekken die spanning geven. Beperk je schermtijd, zet meldingen uit en plan bewust momenten van rust in.
3. Drink genoeg water
In drukke periodes vergeet je vaak te drinken. Genoeg water helpt je lichaam beter te functioneren. Laat alcohol staan: dat droogt je uit en verstoort je slaap.
4. Beweeg elke dag
Bij stress staan je spieren voortdurend onder spanning. Bewegen helpt die spanning kwijt te raken. Je hoeft niet intensief te sporten: een flinke wandeling helpt al, zeker in de natuur. Kies iets wat je volhoudt.
5. Eet gezond en regelmatig
Bij stress krijg je vaak trek in suiker en snacks. Dat geeft een korte oppepper en daarna een dip. Kies voor regelmatige, voedzame maaltijden. Stress kan ook je spijsvertering ontregelen, dus eet rustig en niet te zwaar.
6. Vind jouw manier van ontspannen
Ontspanning ziet er voor iedereen anders uit. De een heeft baat bij ademhalingsoefeningen of een bodyscan, de ander bij yoga, muziek, tuinieren of een hobby. Let op: sommige sociale activiteiten kosten juist energie. Kies bewust wat jou echt rust geeft.
7. Grijp niet naar drank, drugs of pillen
Drank, drugs, slaappillen of kalmeringsmiddelen voelen als een snelle uitweg, maar ze lossen niets op. Je dempt je gevoelens even, en daarna komen ze harder terug. Zo raak je makkelijk in een vicieuze cirkel, en uiteindelijk in een verslaving. Ik beloof je: meer drinken of gebruiken maakt je leven niet beter.
Krijg je van je arts medicijnen voorgeschreven, bijvoorbeeld antidepressiva bij somberheid of angst, stel dan gerust vragen over bijwerkingen, de duur en het afbouwen. Stop nooit op eigen houtje. Slik je al langer slaap- of kalmeringsmiddelen zoals benzodiazepinen? Stop daar dan nooit plotseling mee: afbouwen gaat onder begeleiding van je huisarts, en combineer ze niet met alcohol. Medicijnen kunnen helpen, maar de oorzaak van je stress los je er niet mee op.
Waarom drink of gebruik je meer als je gestrest bent?
Bij stress drink of gebruik je meer, omdat het middel je hoofd even stil maakt. Alcohol dempt, coke of speed geven je het gevoel dat je alles aankunt. Maar je lichaam went eraan, je slaapt slechter en de problemen stapelen zich op. Zo wordt de stress groter en het gebruik ook. Lees meer over triggers bij verslavingen, waarvan stress een van de belangrijkste is.
De beste manier om met stress om te gaan, is de oorzaken aanpakken. Dat lukt niet altijd alleen. Een psycholoog kan je helpen om anders met spanning om te gaan. Lees ook hoe praten met een psycholoog helpt.
Wanneer zoek je hulp bij stress?
Zoek hulp als de stress al weken aanhoudt, je slecht slaapt, je niet meer goed functioneert of als je merkt dat je meer gaat drinken of gebruiken. Je huisarts is het eerste aanspreekpunt en kan je doorverwijzen naar een praktijkondersteuner of psycholoog. Betrouwbare informatie vind je op Thuisarts.nl.
Voel je je zo somber dat je aan zelfdoding denkt? Bel 113 of gratis 0800-0113. Bij acuut gevaar bel je 112.
Merk je dat drank of drugs je manier zijn geworden om met stress om te gaan? Dan is dat geen zwakte, maar wel een reden om aan de bel te trekken. Vraag een gratis gesprek aan en we bellen je terug. Wij zijn geen kliniek; we denken met je mee en helpen je de hulp te vinden die bij jou past.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen stress en een burn-out?
Stress is spanning die je meestal nog kunt opvangen. Bij een burn-out ben je na langdurige stress volledig uitgeput en lukt functioneren niet meer. Herstel van een burn-out duurt vaak maanden.
Helpt alcohol tegen stress?
Even lijkt het te helpen, maar op de lange termijn niet. Alcohol verstoort je slaap, maakt je somberder en zorgt ervoor dat je steeds meer nodig hebt voor hetzelfde effect.
Hoe snel merk je verschil als je stress aanpakt?
Beter slapen en meer bewegen kunnen al binnen enkele dagen tot weken verschil geven. Als de stress lang heeft geduurd, heb je vaak meer tijd en soms professionele hulp nodig.
Kan stress lichamelijke klachten geven?
Ja. Hoofdpijn, spierpijn, maagklachten, hartkloppingen en vermoeidheid kunnen allemaal door stress komen. Laat nieuwe of heftige klachten wel altijd door je huisarts nakijken.
