Inhoud van dit artikel
Benzodiazepinen, ook wel benzodiazepines of benzo’s genoemd, zijn kalmerende medicijnen tegen angst, onrust en slaapproblemen. Ze werken snel, maar je lichaam went er binnen enkele weken aan en je kunt er lichamelijk afhankelijk van raken. Stop daarom nooit plotseling: afbouwen doe je altijd onder begeleiding van je arts.
Ik heb er zelf slechte ervaringen mee. Soms voelde ik mijn armen en benen amper, en uren achter elkaar was mijn hele lijf slap en suf.
Belangrijk voor je veiligheid: stop nooit plotseling met benzodiazepinen als je ze langer gebruikt. Bouw af onder begeleiding van je huisarts of een verslavingsarts; abrupt stoppen kan zware ontwenning, insulten (epileptische aanvallen) of een delier geven. Combineer benzo’s nooit met alcohol, GHB of opiaten: dat kan je ademhaling stilleggen. Bij nood bel je 112.
Wat zijn benzodiazepinen?
Benzodiazepinen zijn een groep medicijnen die de hersenen afremmen. Ze versterken de werking van GABA, een stof die zenuwcellen tot rust brengt. Daardoor word je kalm, slaperig en ontspannen je spieren.
Artsen schrijven ze voor bij:
- Angst en paniekaanvallen
- Ernstige slaapproblemen (kortdurend)
- Epileptische aanvallen
- Ontwenning van alcohol, onder medisch toezicht
- Spierkrampen en als rustgevend middel voor een medische ingreep
De meeste benzodiazepinen staan op lijst II van de Opiumwet. Je krijgt ze alleen op recept.
Welke benzodiazepinen zijn er?
Er zijn kortwerkende en langwerkende benzodiazepinen. Kortwerkende middelen zijn snel uitgewerkt; langwerkende blijven veel langer in je lichaam, waardoor je de volgende dag nog suf kunt zijn.
| Middel | Bekende merknaam | Meestal gebruikt bij |
|---|---|---|
| Oxazepam | Seresta | Angst en onrust |
| Temazepam | Normison | Slaapproblemen |
| Lorazepam | Temesta | Angst en onrust |
| Alprazolam | Xanax | Angst en paniek |
| Diazepam | Valium | Angst, spierkrampen, alcoholontwenning (langwerkend) |
Lees meer over afzonderlijke middelen, zoals oxazepam, temazepam en Xanax.
Designer-benzo’s
Naast medicijnen bestaan er designer-benzo’s, zoals flubromazepam, bromazolam en pyrazolam. Die worden illegaal of via internet verkocht. Je weet niet wat erin zit en hoe sterk het is, waardoor het risico op overdosis en zware verslaving groot is. Ook “nep-Xanax” van de zwarte markt kan andere stoffen bevatten.
Wat zijn de effecten en bijwerkingen van benzodiazepinen?
Benzodiazepinen verminderen angst en maken je slaperig, maar hebben ook veel bijwerkingen. Hoe hoger de hoeveelheid en hoe langer je ze gebruikt, hoe sterker die vaak zijn.
Geestelijke effecten
- Angst, nervositeit en zorgen verdwijnen tijdelijk
- Sufheid en slaperigheid
- Minder concentratie en een trager reactievermogen
- Geheugenproblemen, soms gaten in je geheugen
- Somberheid, minder interesse en minder zin in seks
- Zelfoverschatting
- Een katerig of leeg gevoel de volgende dag
Lichamelijke effecten
- Spierverslapping en minder coördinatie
- Duizeligheid en wazig zien
- Langzamere ademhaling en hartslag
- Hoofdpijn en vermoeidheid
- Verlaagde lichaamstemperatuur
Door de sufheid en spierverslapping is de kans op vallen groter, vooral bij ouderen. Rijd geen auto en bedien geen machines als je benzodiazepinen gebruikt.
Zijn benzodiazepinen verslavend?
Ja. Bij dagelijks gebruik went je lichaam binnen enkele weken aan benzodiazepinen. Je hebt dan meer nodig voor hetzelfde effect (gewenning) en krijgt klachten als je stopt (afhankelijkheid). Daarom schrijven artsen ze bij voorkeur maar kort voor.
Afhankelijkheid ontstaat ook bij mensen die netjes volgens recept gebruiken. Dat is geen zwakte, maar hoe het middel werkt. Signalen dat het uit de hand loopt:
- Je neemt meer of vaker dan voorgeschreven.
- Je regelt pillen buiten je eigen arts om, bijvoorbeeld via anderen of internet.
- Je wordt onrustig of angstig als je pillen bijna op zijn.
- Je combineert ze met alcohol of andere middelen om het effect te versterken.
Waarom zijn benzo’s met alcohol, GHB of opiaten gevaarlijk?
Benzodiazepinen, alcohol, GHB en opiaten remmen allemaal je ademhaling. Samen versterken ze elkaar, waardoor je bewusteloos kunt raken en je ademhaling kan stoppen. Deze combinatie is levensgevaarlijk. Lees ook waarom lorazepam en alcohol zo’n riskante mix zijn.
Is iemand niet wakker te krijgen of ademt hij heel traag of onregelmatig? Bel direct 112 en leg de persoon in stabiele zijligging.
Hoe stop je met benzodiazepinen?
Gebruik je langer dan een paar weken benzodiazepinen? Dan stop je nooit in één keer. Je bouwt geleidelijk af onder begeleiding van je huisarts of een verslavingsarts. Die maakt een afbouwplan dat bij jou past. Soms wordt eerst overgestapt op een langwerkend middel om rustiger af te kunnen bouwen.
Welke ontwenningsverschijnselen kun je krijgen?
- Angst, onrust en paniek, soms sterker dan vóór het gebruik
- Slecht slapen
- Trillen, zweten en hartkloppingen
- Overgevoeligheid voor licht en geluid
- Prikkelbaarheid en concentratieproblemen
- Bij abrupt stoppen na langdurig of zwaar gebruik: insulten of een delier
Wat helpt naast het afbouwen?
Afbouwen gaat beter als je ook werkt aan de reden waarom je ze nam. Gebruikte je ze voor slaap, dan leer je opnieuw slapen zonder medicatie, bijvoorbeeld met slaaptherapie. Nam je ze tegen angst, dan helpt psychologische hulp. Een vast ritme, beweging en geen alcohol maken het makkelijker.
Ben je verslaafd geraakt aan benzo’s, misschien naast alcohol of andere middelen? Dan kan de verslavingszorg je begeleiden, soms met een opname om veilig af te bouwen. Die zorg valt meestal onder de basisverzekering, via een verwijzing van je huisarts (let op je eigen risico). Op Jellinek.nl lees je meer over hulp bij medicijnverslaving.
Slik je al maanden of jaren benzo’s en zie je op tegen het afbouwen? Ik ken dat van mijn eigen slaappillen. Laat ons je nummer weten, dan bellen Ilja Reiman of ik je terug voor een gratis gesprek zonder verplichtingen. Wij zijn geen arts of kliniek; we zoeken samen uit wie jou veilig kan begeleiden. Lees ook over slaappillen die verslavend zijn.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen benzo’s en slaappillen?
Veel slaappillen zijn benzodiazepinen, zoals temazepam. Er zijn ook de zogenoemde Z-middelen, zoals zolpidem en zopiclon. Die zijn chemisch anders, maar werken vergelijkbaar en kunnen net zo goed afhankelijk maken.
Hoe snel raak je afhankelijk van benzodiazepinen?
Bij dagelijks gebruik kan dat al na enkele weken. Daarom is het advies om ze zo kort mogelijk te gebruiken en regelmatig met je arts te bespreken of je ze nog nodig hebt.
Mag je autorijden met benzodiazepinen?
Meestal niet. Benzo’s maken je suf en vertragen je reactie. Op het etiket van de apotheek staat dan meestal een waarschuwing over de rijvaardigheid. Vraag je arts of apotheker wat voor jouw middel geldt.
Kan ik zelf stoppen met benzo’s?
Heb je ze maar een paar dagen gebruikt, dan is dat meestal geen probleem. Gebruik je ze langer, stop dan nooit zelf in één keer, maar bouw af met je huisarts of een verslavingsarts. Abrupt stoppen kan gevaarlijk zijn.
