Inhoud van dit artikel
Het syndroom van Korsakov is blijvende hersenschade door een ernstig tekort aan vitamine B1 (thiamine). Het ontstaat meestal na jarenlang zwaar drinken in combinatie met slecht eten. Mensen met Korsakov kunnen geen nieuwe herinneringen meer vastleggen, raken in de war en vullen geheugengaten onbewust op met verzonnen verhalen.
Korsakov is te voorkomen. Daarom leg ik hieronder uit hoe het ontstaat, hoe je de waarschuwingssignalen herkent en wat je kunt doen.
Wat is het syndroom van Korsakov?
Korsakov is een hersenaandoening waarbij vooral het geheugen beschadigd raakt. Het lijkt op dementie en wordt er vaak mee verward, maar het is iets anders. Bij Korsakov is de oorzaak duidelijk en de schade wordt niet steeds erger zolang iemand stopt met drinken en goed eet.
Hoe ontstaat Korsakov?
Korsakov ontstaat door een langdurig en ernstig tekort aan vitamine B1. Je hersenen, zenuwen en hart hebben die vitamine nodig. Bij een groot tekort raken bepaalde hersengebieden beschadigd, vooral de gebieden die belangrijk zijn voor het geheugen.
Bij zwaar drinken gaat dat op drie manieren mis:
- wie veel drinkt, eet vaak slecht en krijgt te weinig B1 binnen;
- alcohol zorgt dat je darmen B1 slechter opnemen;
- je lichaam kan B1 slechter opslaan en gebruiken.
In zeldzame gevallen ontstaat een ernstig B1-tekort zonder alcohol, bijvoorbeeld door langdurig ondervoed zijn of heel veel overgeven. Meer over wat alcohol met je doet, lees je in gevolgen van alcohol op lichaam en geest.
Wat is het verband tussen Wernicke en Korsakov?
Korsakov wordt vaak voorafgegaan door de ziekte van Wernicke: een acute fase van hetzelfde B1-tekort. Wernicke is een medisch spoedgeval. Herken je deze signalen bij iemand die veel drinkt, ga dan direct naar een arts of bel 112:
- plotseling erg verward zijn;
- wankel lopen of evenwichtsproblemen;
- afwijkende oogbewegingen of dubbelzien.
Wordt Wernicke snel behandeld met hoge doses vitamine B1 via een prik of infuus in het ziekenhuis, dan kan blijvende schade vaak worden voorkomen. Wordt het te laat of niet behandeld, dan kan Korsakov ontstaan.
Wat zijn de symptomen van Korsakov?
Het belangrijkste symptoom is dat iemand nieuwe dingen niet meer kan onthouden. Ook deze klachten komen vaak voor:
- Kortetermijngeheugen: gesprekken of gebeurtenissen van net zijn weg.
- Confabuleren: gaten in het geheugen worden onbewust opgevuld met verzonnen of vervormde verhalen.
- Desoriëntatie: niet weten welke dag het is of waar je bent.
- Plannen en organiseren: afspraken maken en nakomen lukt niet meer.
- Herhalen: steeds dezelfde vragen, woorden of handelingen.
- Weinig ziekte-inzicht: iemand overschat zichzelf en ziet niet hoe ernstig het is.
Wat is confabuleren?
Confabuleren wordt ook wel “eerlijk liegen” genoemd. Iemand met Korsakov vertelt verhalen die niet kloppen, maar gelooft er zelf volledig in. Het is dus geen bewust liegen. Voor familie is dat verwarrend en soms pijnlijk. Tegenspreken leidt vaak tot onrust of boosheid; rustig blijven en afleiden werkt meestal beter.
Is Korsakov te genezen?
Nee, Korsakov is niet te genezen: de hersenschade is blijvend. Wel wordt het niet vanzelf erger, zoals bij dementie, als iemand stopt met drinken en goed eet. Bij een deel van de mensen verbetert het functioneren nog wat in de eerste tijd.
Veel mensen met Korsakov hebben langdurig zorg en toezicht nodig, soms in een gespecialiseerde woonvorm. De behandeling richt zich op een veilige, voorspelbare omgeving met vaste structuur, en op het helpen bij dagelijkse dingen.
Hoe voorkom je Korsakov?
Je voorkomt Korsakov door op tijd te stoppen of fors te minderen met drinken en goed te eten. Drink je al lange tijd veel, bespreek dan met je huisarts of extra vitamine B1 nodig is. Wees ook alert op geheugenverlies en blackouts door alcohol: dat is een waarschuwing.
Belangrijk voor je veiligheid: drink je al lange tijd veel en dagelijks? Stop dan niet in één keer op eigen houtje. Afkicken van alcohol kan zware ontwenning geven, met insulten of een delier. Bouw af onder begeleiding van je huisarts of een verslavingsarts; die geeft vaak ook vitamine B1. Bij plotselinge verwardheid, wankel lopen of een aanval bel je 112.
Maak je je zorgen om iemand?
Korsakov komt vooral voor bij mensen die al jaren veel drinken, en wordt bij ouderen gemakkelijk aangezien voor dementie. Juist bij oudere mensen blijft een drankprobleem vaak onzichtbaar. Lees daarover alcoholverslaving bij ouderen. Betrouwbare medische informatie vind je op Thuisarts.nl.
Drink jij, of iemand om wie je geeft, te veel en lukt stoppen niet? Lees welke mogelijkheden er zijn bij een alcoholverslaving. Hoe eerder iemand stopt, hoe meer hersenschade te voorkomen is. Wil je daarover praten? Vraag een gratis gesprek aan; we bellen je terug, vrijblijvend. Wij zijn zelf geen kliniek, maar zoeken met je uit welke hulp nu nodig is.
Veelgestelde vragen
Is Korsakov een vorm van dementie?
Nee, al lijken de klachten op elkaar. Korsakov heeft een duidelijke oorzaak, een tekort aan vitamine B1, en wordt niet vanzelf erger als iemand stopt met drinken.
Hoeveel moet je drinken om Korsakov te krijgen?
Daar is geen vaste grens voor. Het risico zit vooral bij jarenlang zwaar drinken in combinatie met slecht eten. Hoe eerder je stopt of mindert, hoe kleiner de kans.
Helpt een vitamine B1-pil tegen Korsakov?
Vitamine B1 kan een tekort helpen voorkomen, maar bestaande schade herstelt het niet. Bij acute klachten (Wernicke) is snelle behandeling in het ziekenhuis nodig. Overleg met je huisarts.
Wat is het verschil tussen een blackout en Korsakov?
Een blackout is een tijdelijk geheugengat tijdens zwaar drinken. Korsakov is blijvende schade aan het geheugen. Blackouts zijn wel een teken dat je hersenen te veel alcohol krijgen.
