Inhoud van dit artikel
Fentanyl is extreem gevaarlijk. Het is een synthetische opioïde die 50 tot 100 keer sterker is dan morfine. Een heel kleine hoeveelheid kan je ademhaling al stilleggen. In Amerika en Canada sterven er daardoor grote aantallen mensen aan, vaak omdat het ongemerkt door andere drugs is gemengd.
Eerlijk gezegd: er zijn weinig drugs waar ik zo van schrik als van fentanyl. Hieronder lees je wat het is, waarom het zo vaak misgaat en wat je moet doen als iemand een overdosis heeft.
Belangrijk voor je veiligheid: combineer opioïden nooit met alcohol, GHB, benzo’s of slaapmiddelen: dat kan je ademhaling stilleggen. Is iemand niet wakker te krijgen, ademt hij traag of niet, of heeft hij blauwe lippen? Bel direct 112. Gebruik je voorgeschreven opioïden? Stop of verander nooit zelf, maar overleg met je arts.
Wat is fentanyl?
Fentanyl is een sterke pijnstiller uit de groep van de opioïden, net als morfine, oxycodon en heroïne. Het is ontwikkeld voor mensen met zware pijn, bijvoorbeeld bij kanker of na een operatie. In het ziekenhuis wordt het ook gebruikt bij narcose.
Als medicijn wordt het onder strenge controle gegeven, bijvoorbeeld als pleister, injectie, neusspray of zuigtablet. Op de illegale markt wordt fentanyl in een lab gemaakt. Dan weet niemand precies hoe sterk het is.
Waarom is fentanyl zo gevaarlijk?
Fentanyl is zo gevaarlijk omdat het verschil tussen een hoeveelheid die werkt en een hoeveelheid die doodt, heel klein is. Bij illegale fentanyl is dat verschil niet te zien en niet te voorspellen.
- Extreem sterk: een paar korreltjes meer of minder maken het verschil tussen leven en dood.
- Ademhaling stopt: opioïden onderdrukken je ademhaling. Bij fentanyl gaat dat snel en heftig.
- Verborgen in andere drugs: in Amerika wordt fentanyl vaak gemengd door heroïne, coke of nagemaakte pillen. Mensen weten dan niet eens dat ze het gebruiken.
- Snel verslavend: je lichaam went er snel aan. Stoppen geeft zware ontwenningsverschijnselen.
Wat is de fentanylcrisis in Amerika?
De fentanylcrisis is de golf van overdoses in de Verenigde Staten en Canada door illegale fentanyl. Het begon met zware pijnstillers die heel makkelijk werden voorgeschreven. Veel mensen raakten verslaafd, stapten over op heroïne en kregen daarna steeds vaker fentanyl binnen.
Fentanyl is goedkoop te maken en makkelijk te smokkelen, omdat een kleine hoeveelheid al veel ‘opbrengst’ geeft. Daardoor zit het daar in veel straatdrugs. Overheden en hulpverleners krijgen het nog altijd niet onder controle. Soms wordt het gemengd met andere stoffen, wat beelden geeft van mensen die als ‘zombies’ op straat staan. Daarover lees je meer in zombie drugs: wat gebeurt er met iemand?
Komt fentanyl ook in Nederland voor?
Op de Nederlandse straatmarkt wordt fentanyl tot nu toe weinig aangetroffen. Maar dat is geen reden om gerust te zijn. Ook in Europa duiken steeds vaker nieuwe, sterke synthetische opioïden op. En voorgeschreven fentanyl, zoals pleisters, kan in verkeerde handen komen. Gebruik nooit medicijnen die niet voor jou zijn voorgeschreven, en lever ongebruikte of gebruikte pleisters in bij de apotheek.
Hoe herken je een fentanyl-overdosis?
Een overdosis herken je aan zeer trage of gestopte ademhaling, kleine pupillen, blauwe lippen en iemand die niet meer wakker te krijgen is. Dit kan binnen minuten gebeuren.
- niet of nauwelijks reageren, niet wakker te krijgen;
- trage, onregelmatige of gestopte ademhaling, soms gesnurk of gereutel;
- blauwe of grauwe lippen en nagels;
- koude, klamme huid en slappe spieren;
- speldenknopkleine pupillen;
- trage hartslag, soms stuiptrekkingen.
Wat moet je doen bij een overdosis?
Bel direct 112 en zeg dat het om een mogelijke opioïden-overdosis gaat. Blijf bij de persoon, leg hem in stabiele zijligging als hij ademt en volg de instructies van de meldkamer. Ambulancepersoneel heeft naloxon bij zich, een middel dat de werking van opioïden tijdelijk kan opheffen. Omdat fentanyl sterk is, kan iemand na naloxon opnieuw wegzakken. Laat iemand daarom nooit alleen.
Hoe kom je van een fentanyl- of opioïdenverslaving af?
Een opioïdenverslaving behandel je met professionele hulp, nooit door in je eentje abrupt te stoppen. De verslavingszorg combineert meestal medicatie die ontwenning en hunkering vermindert, zoals methadon of buprenorfine, met gesprekken en steun van anderen.
Afbouwen gaat in stappen, onder begeleiding van een arts. Tegelijk werk je aan de reden waarom je ging gebruiken: pijn, trauma, stress of somberheid. Meer over medicatie lees je in methadon tegen een heroïneverslaving. Gebruik je voorgeschreven pijnstillers en merk je dat je er niet meer vanaf komt? Lees dan wat je kunt verwachten bij het afbouwen van oxycodon en bekijk welke pijnstillers verslavend zijn.
Neutrale informatie over opioïden vind je ook bij Jellinek.
Waar vind je hulp?
Begin bij je huisarts. Die kan je doorverwijzen naar de verslavingszorg. Professionele verslavingszorg valt meestal onder de basisverzekering, via een verwijzing van je huisarts (let op je eigen risico).
Kom je niet meer los van je pijnstillers, of maak je je zorgen om iemand die opioïden gebruikt? Vraag een gratis gesprek aan en we bellen je terug. Samen met interventiespecialist Ilja Reiman zoek ik uit welke hulp past. Medische hulp geven we niet zelf, wij zijn geen kliniek, maar we weten wel bij wie je moet zijn.
Veelgestelde vragen
Hoeveel sterker is fentanyl dan heroïne?
Fentanyl is vele malen sterker dan heroïne. Ten opzichte van morfine is het 50 tot 100 keer zo sterk. Daardoor is een overdosis veel sneller gebeurd.
Kun je fentanyl herkennen?
Nee, niet met het blote oog. Illegale fentanyl is vaak een wit of lichtgeel poeder of zit verwerkt in pillen die op gewone medicijnen lijken. Door andere drugs gemengd zie, ruik of proef je het niet.
Is een fentanylpleister gevaarlijk?
Als je hem gebruikt zoals je arts voorschrijft, wordt het risico zo klein mogelijk gehouden. Gevaarlijk wordt het als iemand anders hem gebruikt, als je warmte op de pleister zet of als je hem combineert met alcohol of slaapmiddelen. Ook een gebruikte pleister bevat nog medicijn: lever hem in bij de apotheek.
Waarom stappen mensen over op fentanyl?
Vaak niet bewust. In Amerika zit het in veel straatdrugs. Anderen raakten eerst verslaafd aan voorgeschreven pijnstillers en zochten later goedkopere, sterkere middelen.
