Inhoud van dit artikel
Na een terugval doe je het beste drie dingen: zorg eerst dat je veilig bent, wees eerlijk tegen iemand die je vertrouwt en pak zo snel mogelijk je hulp of begeleiding weer op. Een terugval komt vaak voor bij herstel van een verslaving. Het betekent niet dat alles voor niets was.
Ik ben zelf ruim twintig jaar verslaafd geweest. Voordat het me echt lukte om te stoppen, ben ik twee keer teruggevallen. Bij mij was drie keer scheepsrecht, en ik ben blij dat ik heb doorgezet.
Belangrijk voor je veiligheid: na een periode zonder gebruik is je lichaam minder gewend aan het middel. Dezelfde hoeveelheid als vroeger kan dan veel harder aankomen, met kans op een overdosis. Dit geldt vooral voor opiaten, GHB, benzo’s en alcohol. Gebruik niet alleen en combineer niets: alcohol, GHB, benzo’s en opiaten samen kunnen je ademhaling stilleggen. Ben je weer lichamelijk afhankelijk geworden, stop dan niet plotseling maar overleg met je huisarts. Bij acuut gevaar bel je 112.
Wat is een terugval?
Een terugval is wanneer je na een periode van stoppen weer gaat drinken, gebruiken, gokken of gamen. Hulpverleners maken vaak onderscheid tussen een uitglijder en een echte terugval.
- Een uitglijder is een eenmalig moment waarna je meteen weer stopt.
- Een terugval is wanneer je weer in je oude patroon belandt en blijft gebruiken.
Dat onderscheid is nuttig. Een uitglijder hoeft geen terugval te worden, als je er snel en eerlijk mee omgaat. Het maakt daarbij niet uit of het om alcohol, drugs, nicotine of iets anders gaat: het gaat erom dat je jezelf weer oppakt.
Waarom krijgen zoveel mensen een terugval?
Mensen vallen terug omdat verslaving je hersenen verandert en de drang lang kan blijven terugkomen, vooral bij stress, verdriet of in oude situaties. Vaak gaat er een aanloop aan vooraf: je slaapt slecht, je laat afspraken schieten, je gaat weer met oude vrienden om en je denkt “één keer kan wel”.
Let op deze waarschuwingssignalen:
- je verwaarloost je dagstructuur, slaap of eten;
- je zoekt plekken of mensen op waar je vroeger gebruikte;
- je gaat de vroegere tijd mooier herinneren dan hij was;
- je trekt je terug en praat minder over hoe het echt gaat.
Wat jouw persoonlijke risico’s zijn, lees je in de meest voorkomende triggers bij verslaving.
Hoe ga je om met een terugval? 6 tips
Dit zijn de dingen die mij hebben geholpen om na een terugval weer overeind te komen.
1. Wees niet te hard voor jezelf
Na een terugval ben je vaak boos op jezelf en denk je dat het nooit meer goed komt. Dat gevoel ken ik. Maar sommige mensen moeten een paar keer vallen voordat ze echt kunnen blijven staan. Schaamte is juist gevaarlijk: wie zich schaamt, gaat verstoppen, en wie verstopt, blijft gebruiken.
2. Wees eerlijk tegen familie of vrienden
Verstop je niet voor de mensen om je heen. Veel mensen begrijpen dat stoppen niet makkelijk is, en steun komt vaak uit onverwachte hoek. Door eerlijk te zijn, geef je anderen in elk geval de kans om je te helpen. Wat telt, is hoe je jezelf weer oppakt.
3. Pak je professionele hulp direct weer op
Bel je huisarts, je behandelaar of je begeleider, liefst binnen een paar dagen. Sommige verslavingen zijn moeilijk zelf te stoppen, zeker als je veel drinkt of gebruikt. Bij mij lukte het pas toen ik hulp kreeg, omdat ik een paar belangrijke dingen nog niet wist. Structuur helpt ook: veel mensen hebben bijvoorbeeld steun aan het 12 stappen programma.
4. Kijk eerlijk wat er misging
Een terugval is ook informatie. Wat gebeurde er de dagen ervoor? Waar was je, met wie, hoe voelde je je? Schrijf het op en bespreek het met je begeleider. Zo weet je de volgende keer eerder dat het misgaat.
5. Neem afstand van vrienden die gebruiken
Je drank- of drugsmaatje wil vaak niet echt dat jij stopt. Ik dacht zelf dat iedereen wilde dat ik stopte, we hadden het er zo vaak over. Maar toen ik echt stopte, vonden velen me ineens saai. Ze deden er alles aan om me het gevoel te geven dat ik leuker was toen ik gebruikte. Ze misten gewoon iemand om mee te gebruiken.
Als je stopt, kom je nieuwe mensen tegen die je probleem kennen en het beste met je voorhebben. Een nieuwe omgeving doet je goed.
6. Vul je tijd met iets wat je blij maakt
Als je niet meer drinkt of gebruikt, val je in een gat. Je oude vrienden zijn weg en ineens heb je zeeën van tijd. Isoleer jezelf niet. Ga naar buiten: wandelen, tennissen, voetballen, pianoles. Ook zonder geld is er genoeg te doen. Lees ook hoe je na een verslaving een nieuw leven opbouwt.
Hoe voorkom je een volgende terugval?
Een volgende terugval voorkom je met een terugvalpreventieplan: een lijstje met je triggers, je waarschuwingssignalen en wat je dan doet en wie je belt. Maak het samen met je behandelaar en houd het bij de hand.
- Schrijf drie mensen op die je kunt bellen als de drang opkomt.
- Houd een vaste dagstructuur aan: op tijd slapen, eten, bewegen.
- Blijf naar je gesprekken of meetings gaan, ook als het goed gaat.
- Vermijd situaties waarin je vroeger gebruikte, zeker in het eerste jaar.
Een craving gaat meestal na een tijdje vanzelf weer liggen als je er niet aan toegeeft. Hoe je zo’n moment doorkomt, lees je in cravings: wat zijn het en hoe ga je ermee om.
Waar vind je hulp na een terugval?
Na een terugval kun je terecht bij je huisarts, je eigen behandelaar of de verslavingszorg in je regio. Op Jellinek vind je ook anoniem informatie en advies.
Ben je net teruggevallen en schaam je je om je oude behandelaar te bellen? Dan kun je ook eerst met ons praten. Ik ben zelf twee keer teruggevallen, dus van ons krijg je geen preek. Wij zijn geen kliniek, maar samen met interventiespecialist Ilja Reiman zoek ik met je uit welke hulp nu past. Vraag een gratis gesprek aan, dan bellen we je terug.
Veelgestelde vragen
Is een terugval normaal?
Ja, een terugval komt vaak voor bij herstel van een verslaving. Het is geen bewijs dat je gefaald hebt. Het is een teken dat je plan of je hulp moet worden bijgesteld.
Moet ik na een terugval helemaal opnieuw beginnen?
Nee. Wat je in je cleane periode hebt geleerd, ben je niet kwijt. Je pakt de draad weer op met de kennis die je nu hebt.
Waarom is een terugval soms gevaarlijk?
Na een tijd zonder gebruik kan je lichaam het middel minder goed aan. Als je dan gebruikt zoals vroeger, is de kans op een overdosis groter, vooral bij opiaten, GHB, benzo’s en alcohol. Bij twijfel of nood bel je 112.
Moet ik mijn behandelaar vertellen dat ik ben teruggevallen?
Ja. Je behandelaar heeft dit vaker meegemaakt en oordeelt niet. Alleen als je eerlijk bent, kan de hulp worden aangepast aan wat je nu nodig hebt.
