Inhoud van dit artikel
Een toxic relatie is een relatie waarin controle, manipulatie, kleineren, jaloezie of geweld de overhand hebben, en je je vaker ongelukkig dan gelukkig voelt. Zo’n relatie is een voedingsbodem voor verslaving, omdat veel mensen drank of drugs gaan gebruiken om de stress en het verdriet te verdoven en even te ontsnappen.
Ik spreek veel mensen die in een slechte relatie zitten en verslaafd zijn geraakt. Ze zijn ongelukkig en proberen de leegte te vullen met drank en drugs. Als ik naar mijn eigen leven kijk, is dat bij mij ook een rode draad.
Belangrijk voor je veiligheid: ben je in direct gevaar? Bel 112. Heb je te maken met huiselijk geweld of mishandeling, als slachtoffer of omstander? Bel Veilig Thuis, gratis en dag en nacht bereikbaar: 0800-2000. Denk je aan zelfdoding? Bel 113 of gratis 0800-0113.
Wat is een toxic relatie?
Een toxic (toxische) relatie is een ongezonde relatie waarin negativiteit, manipulatie, controle en emotionele of lichamelijke mishandeling overheersen. Er is weinig respect en weinig steun. Je voelt je vaak gespannen en bent op het eind van de dag op.
Ruzies gaan nergens meer over en lopen toch uit de hand. Je loopt op eieren. Je hersenen kunnen het niet aan om continu onder druk te staan door de meest onzinnige ruzies.
Hoe herken je een toxic relatie?
Je herkent een toxic relatie aan een vast patroon van gedrag dat jou kleiner, banger of afhankelijker maakt. Let op deze signalen:
- Controle: de ander bepaalt wat je doet, met wie je omgaat of hoe je geld uitgeeft.
- Extreme jaloezie: constante achterdocht en een bezitterigheid die benauwt.
- Slechte communicatie: belangrijke dingen worden verzwegen, open gesprekken worden vermeden of eindigen in schreeuwen.
- Gebrek aan respect: er wordt geen rekening gehouden met jouw gevoelens, grenzen en behoeften.
- Onvoorspelbaarheid: heftige stemmingswisselingen, waardoor je nooit weet waar je aan toe bent.
- Mishandeling: lichamelijk, maar ook kleineren, manipuleren, dreigen of intimideren.
- Isolement: je ziet vrienden en familie steeds minder.
Vergis je niet: ook mannen worden mishandeld, en zij praten er vaak nog minder over.
Waarom leidt een toxic relatie tot verslaving?
Een toxic relatie zorgt voor chronische stress, verdriet en het gevoel dat je geen uitweg hebt. Drank en drugs geven tijdelijk rust en verdoving. Je hoofd leert: zo hoef ik het even niet te voelen. Daarna heb je het steeds vaker nodig.
Bij mij ging het precies zo. Ik zat in een relatie die onmogelijk was en wilde voortdurend ontsnappen aan de realiteit. Wat ik ook deed, er was toch wel een reden voor ruzie. Dus koos ik voor mijn eigen pleziertjes. Ik ging naar bars, clubs en discotheken om het liefdesverdriet op te vullen.
Zo maakte ik onbewust een verslaafde van mezelf. Iedereen om mij heen had dezelfde problemen, en de drugs gaven een soort band. Samen klagen over het leven, en ondertussen nog een drankje en een snuifje. Dat was een grote fout. Het heeft ervoor gezorgd dat ik uiteindelijk ten onder ging.
Andersom gebeurt het ook: drank of drugs bij een van beiden maakt een relatie vaak toxisch. Meer daarover lees je in relatieproblemen door alcohol of drugs en een relatie met een cokegebruiker.
Blijven of weggaan: hoe maak je een keuze?
Blijven kan alleen als beide partners echt willen veranderen en daar hulp voor zoeken. Wil de ander niet aan de relatie werken, of is er geweld, dan is weggaan de enige gezonde keuze. Soms is liefde niet genoeg. Je kunt veel van elkaar houden en elkaar toch kapotmaken.
- Vraag of de ander openstaat voor relatietherapie. Wil iemand niet aan de relatie werken, waarom zou jij dan blijven?
- Stel een duidelijke termijn. Verandert er voor die tijd niets, dan neem je een besluit.
- Speelt er verslaving? Dan moet die eerst aangepakt worden. Zonder hulp verandert er niets.
Praten met een professional helpt om helder te krijgen wat je wilt. Lees ook hoe praten met een psycholoog kan helpen.
Hoe stop je veilig met een toxic relatie?
Je stopt veilig door je vertrek vooraf goed voor te bereiden en mensen om je heen in te lichten. Zomaar weggaan is niet altijd verstandig.
- Regel je papieren: paspoort of ID, bankpas en belangrijke documenten.
- Zorg voor geld en onderdak: weet waar je terechtkunt, voor het geval je niet meer terug kunt naar de woning.
- Vertel het aan iemand: laat iemand die je vertrouwt weten wanneer je het gesprek aangaat.
- Blijf je zelf in de woning? Overweeg nieuwe sloten. Je wilt niet dat iemand die boos is zomaar naast je bed staat.
Als ik één ding heb geleerd van een toxic relatie, dan is het dat je niet in het hoofd van een ander kunt kijken. Als iemand toxisch is in de relatie, hoe is hij of zij dan als het uit is? Neem daarom vooraf maatregelen. Bij geweld of dreiging kun je Veilig Thuis om advies vragen.
Hoe word je weer sterk na een toxic relatie?
Je wordt weer sterk door voor jezelf te kiezen, rust en structuur op te bouwen en niet te vluchten in drank of drugs. Als je relatie een zinkend schip is, moet je het verlaten om je eigen leven te redden.
- Zoek de mensen weer op die je uit het oog bent verloren.
- Vermijd plekken en mensen waar je ging drinken of gebruiken om te vergeten.
- Bouw een vast ritme op: slapen, eten, bewegen, werken.
- Verwerk wat er is gebeurd, eventueel met hulp van een professional.
Merk je dat je jezelf afsluit? Lees dan jezelf isoleren door drank, drugs of medicijnen.
Waar vind je hulp?
Bij relatieproblemen en psychische klachten kun je terecht bij je huisarts. Speelt er ook drank of drugs mee? Professionele verslavingszorg valt meestal onder de basisverzekering, via een verwijzing van je huisarts (let op je eigen risico).
Drink of gebruik je om de spanning thuis niet te voelen? Ik weet hoe dat gaat. Wij zijn geen kliniek, maar samen met interventiespecialist Ilja Reiman zoek ik met je uit welke hulp nu past, voor de drank of drugs en voor wat er thuis speelt. Vraag een gratis gesprek aan; we bellen je terug, vrijblijvend.
Veelgestelde vragen
Kan een toxic relatie veranderen?
Soms, als beide partners het probleem erkennen en samen hulp zoeken. Als alleen jij moeite doet, verandert er meestal niets. Bij geweld is je veiligheid altijd belangrijker dan de relatie.
Waarom is weggaan uit een toxic relatie zo moeilijk?
Omdat je vaak nog van de ander houdt, hoopt dat het beter wordt, of afhankelijk bent geworden, bijvoorbeeld van geld of een woning. Ook schaamte en angst spelen mee. Dat is begrijpelijk, maar geen reden om te blijven lijden.
Ik drink meer sinds mijn relatie slecht gaat. Is dat erg?
Het is een signaal om serieus te nemen. Drinken om iets niet te voelen is vaak het begin van een probleem. Praat erover met iemand die je vertrouwt of met je huisarts.
Waar kunnen mannen terecht bij mishandeling?
Ook mannen kunnen bij Veilig Thuis terecht (0800-2000) en bij hun huisarts. Bij direct gevaar bel je 112.
