Inhoud van dit artikel
Een verslaafde helpen doe je door te luisteren zonder oordeel, duidelijke grenzen te stellen, geen geld te geven en de ander steeds weer richting professionele hulp te sturen. Je kunt iemand niet dwingen te stoppen, maar je kunt wel ophouden de verslaving makkelijk te maken. En je zorgt ook goed voor jezelf.
Ik ben zelf jarenlang verslaafd geweest. Ik weet dus hoe je tot iemand doordringt, en ook hoe een verslaafde de mensen om zich heen kan leegzuigen. Sommige tips hieronder zijn lastig voor partners en familie. Ze werken wel.
Kun je een verslaafde helpen?
Ja, verslaafden zijn te helpen, maar niet tegen hun wil en niet door jou alleen. Ik ben er zelf het bewijs van: na ruim twintig jaar gebruiken ben ik al vele jaren clean, van drugs én drank. Wat jij kunt doen, is de weg naar hulp zo kort mogelijk maken en de weg terug naar gebruik zo lastig mogelijk.
Het helpt om te begrijpen wat er in het hoofd van een verslaafde gebeurt. Verslaving is een ziekte van de hersenen. De delen die gevaar inschatten en keuzes maken, werken niet meer goed. Daarom ziet iemand vaak echt niet dat hij zichzelf kapotmaakt. Jij kunt je dat niet voorstellen, omdat jouw hersenen wel normaal werken.
Probeer het gedrag dus niet te begrijpen of goed te praten. Accepteer dat de ander ziek is en hulp nodig heeft. Dan neem je minder persoonlijk, en neem je beslissingen met je verstand in plaats van alleen met je hart. Meer hierover lees je in is verslaving een ziekte?
Hoe help je iemand die verslaafd is? 8 tips
Deze tips gelden voor een partner, ouder, broer, zus of vriend. Ze komen uit mijn eigen ervaring aan beide kanten.
1. Verdiep je in verslaving en het middel
Zoek uit wat het middel doet, wat de risico’s zijn en welke hulp er bestaat. Dan herken je wat er gebeurt en ben je voorbereid als het escaleert. Er is ook verschil per middel: bij iemand die zwaar crack of GHB gebruikt, moet je meer opletten dan bij iemand die af en toe een joint rookt. Op Jellinek vind je betrouwbare uitleg, ook voor naasten.
2. Luister zonder oordeel
Een verslaafde schaamt zich vaak en schiet snel in de verdediging. Verwijten maken het alleen erger. Kies een rustig moment, als de ander niet onder invloed is. Vertel wat je ziet en wat het met jou doet, in ik-zinnen. Bijvoorbeeld: “Ik maak me zorgen als je ’s nachts niet thuiskomt.”
3. Geef geen geld
Geld geven houdt de verslaving in stand, ook als het voor iets anders lijkt te zijn. Een verslaafde kent je zwakke plekken en speelt daarop in: schulden bij een dealer, ziek worden zonder middel, een rekening die “echt” betaald moet worden. Ik heb in mijn gebruikstijd van medegebruikers de wildste verhalen gehoord, zelfs dat iemand geld nodig had voor de behandeling van een zware ziekte. Achteraf was er niets van waar.
Zelf hoefde ik nooit geld te regelen, omdat ik eigen bedrijven had. Mijn probleem was juist dat er te veel geld was. Ook dat laat zien: geld in handen van een verslaafde gaat naar het middel. Betaal dus geen schulden af en leen niets uit. Blijf wel liefde geven.
4. Blijf iemand menselijk behandelen
Noem iemand geen junkie. Het leven van een verslaafde is al zwaar genoeg, en dat woord uit de mond van iemand van wie je houdt, doet diep pijn. Ik snap goed dat je soms woedend bent. Maar schelden brengt niemand dichter bij hulp. Haal liever goede herinneringen op: van school, werk of sport, toen het wél goed ging.
5. Stel duidelijke grenzen
Grenzen beschermen jou en maken duidelijk dat de verslaving gevolgen heeft. Steelt iemand van je, dreigt hij of wordt hij gewelddadig, kies dan voor jezelf en je gezin. Dan kan iemand niet meer bij je wonen. Desnoods vraag je een contactverbod aan. Bij acuut gevaar bel je 112.
Mijn eigen lijn: ik reik één keer de hand, op voorwaarde dat iemand zich echt aanmeldt voor behandeling. Gebeurt dat niet, dan houdt mijn hulp op. Houd je aan wat je zegt; anders verliest je grens zijn kracht.
6. Stuur aan op professionele hulp
Bijna elke verslaafde heeft professionele hulp nodig om echt te stoppen. Moedig de ander aan om naar de huisarts te gaan, help bij het zoeken naar een behandeling en ga eventueel mee naar het eerste gesprek. Wil iemand niets weten van hulp terwijl het steeds erger wordt? Dan kan een interventie uitkomst bieden: een goed voorbereid gesprek met familie en een specialist.
7. Reken op een terugval
De meeste mensen hebben meerdere pogingen nodig om clean te worden. Wees dus niet kapot als het een keer misgaat. Wijs de ander op de periodes dat het wél lukte en help om het opnieuw te proberen.
Let vooral goed op na een opname. Uit de kliniek voel je je geweldig, maar dat gevoel blijft niet. Rekeningen, ruzies en verdriet komen terug, en daarmee de triggers. Blijf in gesprek, ga samen wandelen of iets leuks doen. Niet naar de kroeg of een festival. Lees ook hoe je omgaat met een terugval.
8. Help met structuur: werk, sport, eten
Rust en regelmaat zijn de basis van herstel. Iemand die werkt, sport en goed eet, heeft minder kans op terugval dan iemand die hele dagen thuis zit. Help met het vinden van werk, een hobby of doelen om naar uit te kijken. Kook samen en ga samen bewegen.
Let wel op doorslaan. Sommige mensen ruilen hun drugs in voor obsessief trainen of zelfs anabolen. Dat is geen herstel, maar een nieuwe verslaving.
Mijn partner is verslaafd: wat kan ik doen?
Als je partner verslaafd is, doe je hetzelfde als hierboven, maar let je extra op jezelf, want je woont met de verslaving onder één dak. Dat maakt grenzen stellen moeilijker en tegelijk belangrijker.
- Bescherm je geld. Houd een eigen rekening aan en geef je partner geen toegang tot je pinpas of spaargeld.
- Dek niets meer af. Bel niet meer naar het werk om je partner ziek te melden en verzin geen smoesjes tegenover familie. Zo voelt je partner de gevolgen zelf.
- Denk aan de kinderen. Zij merken meer dan je denkt. Zorg dat ze veilig zijn en dat er een volwassene is bij wie ze terechtkunnen.
- Bepaal je grens vooraf. Wat accepteer je niet meer? Zeg het één keer duidelijk en houd je eraan, ook als dat betekent dat jullie (tijdelijk) apart gaan wonen.
Verslaving zet elke relatie onder druk. Meer daarover lees je in relatieproblemen door alcohol of drugs en, als het om cocaïne gaat, in een relatie met een cokegebruiker.
Wat moet je niet doen als je een verslaafde wilt helpen?
Doe niets wat de verslaving makkelijker maakt of jou kapotmaakt. Veel goedbedoelde hulp werkt averechts.
- Geen geld geven, lenen of schulden afbetalen.
- Geen gesprek voeren als de ander onder invloed is.
- Niet dreigen met iets wat je niet gaat doen.
- Niet uitschelden of vernederen.
- Niet meegebruiken of meedrinken “om het gezellig te houden”.
- Niet alles alleen dragen.
Hoe zorg je voor jezelf als naaste?
Je zorgt voor jezelf door je eigen leven, rust en contacten vast te houden en zelf ook steun te zoeken. Iemand helpen mag nooit ten koste gaan van jou. Een verslaafde put niet alleen je energie en je portemonnee uit, maar raakt ook je ziel.
Praat met iemand die je vertrouwt, of met je huisarts. Veel instellingen voor verslavingszorg hebben ook gesprekken en groepen voor naasten. En weet: je kunt niemand redden die niet geholpen wil worden. Dan is gepaste afstand houden geen verraad, maar zelfbescherming. Merk je dat je zelf heel somber wordt? Denk je aan zelfdoding? Bel 113 of gratis 0800-0113.
Hulp nodig bij het helpen van een verslaafde?
Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Samen met interventiespecialist Ilja Reiman denk ik met je mee over je situatie: wat kun je zelf doen, en welke hulp past bij jouw partner, kind of vriend? Dat kan de huisarts zijn, verslavingszorg, een kliniek of een interventie. Zelf zijn we geen kliniek. Ook als de ander nog niets wil, kun jij al met ons praten. Vraag een gratis gesprek voor jezelf als naaste aan, dan bellen we je terug.
Gaat het om je zoon of dochter? Lees dan ook verslaafde zoon loslaten: wanneer wel en wanneer niet.
Veelgestelde vragen
Kun je iemand dwingen om hulp te zoeken?
Meestal niet. Alleen bij ernstig gevaar voor de persoon zelf of anderen is onder strikte voorwaarden verplichte zorg mogelijk. Wat wel werkt: duidelijke grenzen, consequenties en een goed voorbereide interventie.
Moet ik mijn verslaafde partner verlaten?
Dat kan alleen jij beslissen. Bij geweld, bedreiging of gevaar voor je kinderen gaat jullie veiligheid altijd voor. Soms is (tijdelijk) apart wonen juist het moment waarop iemand hulp gaat zoeken.
Wat zeg je tegen iemand die verslaafd is?
Vertel rustig wat je ziet en wat het met je doet, zonder verwijten. Laat merken dat je om de ander geeft en dat je wilt helpen hulp te vinden. Doe dit op een moment dat hij of zij nuchter is.
Is helpen hetzelfde als geld geven?
Nee. Geld houdt de verslaving bijna altijd in stand. Help liever met praktische dingen: een afspraak bij de huisarts maken, meegaan naar een gesprek, samen eten of sporten.
