Inhoud van dit artikel
Ja, verslaving wordt door artsen en onderzoekers gezien als een aandoening van de hersenen. Langdurig gebruik verandert de delen die gaan over beloning, motivatie, leren en zelfbeheersing. Daardoor kun je niet zomaar stoppen, ook als je dat wilt. Dat betekent niet dat je geen verantwoordelijkheid hebt, wel dat je behandeling en hulp nodig hebt.
Wij krijgen deze vraag heel vaak. Ik ben zelf verslaafd geweest, dus ik weet hoe het voelt als iedereen zegt: “Stop toch gewoon.” Pas toen ik accepteerde dat mijn hoofd ziek was en dat ik hulp nodig had, begon mijn herstel. Binnen enkele weken stopte ik met een verslaving die ruim twintig jaar had geduurd.
Waarom wordt verslaving een ziekte genoemd?
Verslaving wordt een ziekte genoemd omdat er aantoonbare veranderingen in de hersenen ontstaan, die het gedrag sturen. Onderzoek laat zien dat de gebieden voor beloning, geheugen, leren, oordeel en motivatie verstoord raken.
Ook reageren de hersenen van mensen met een verhoogd risico anders op middelen dan die van minder kwetsbare mensen. Net als bij andere chronische aandoeningen, zoals diabetes of hoge bloeddruk, spelen aanleg, leefstijl en omgeving samen een rol. Meer over het verschil tussen lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid lees je in wat is verslaving?
Wat doet verslaving met je beloningssysteem?
Verslaving kaapt je beloningssysteem. Normaal komt bij iets fijns, zoals eten, sporten of contact met anderen, de stof dopamine vrij. Die geeft een goed gevoel en leert je hersenen: dit moet je vaker doen.
Alcohol en drugs geven een veel sterkere dopaminepiek dan gewone dingen. Je hersenen leren dat gedrag te herhalen. Zo ontstaat een patroon dat steeds dieper inslijt. Meer hierover lees je in dopamine en verslaving.
Waarom wil je steeds meer gebruiken?
Bij herhaald gebruik went je brein aan de extra dopamine en past het zich aan. Dingen die vroeger plezier gaven, doen je minder. Je hebt steeds meer van het middel nodig om hetzelfde gevoel te krijgen, of gewoon om je ‘normaal’ te voelen.
Ondertussen raken geuren, plekken, mensen en gevoelens gekoppeld aan het gebruik. Die triggers kunnen een sterke drang oproepen, soms nog lang nadat je gestopt bent.
Waarom is wilskracht alleen niet genoeg?
Wilskracht is niet genoeg omdat verslaving juist het deel van je hersenen verzwakt dat je nodig hebt om te remmen en vooruit te denken. Het beloningssysteem roept harder dan je verstand.
Mensen vinden een verslaafde vaak slap of zwak. Maar dat is niet eerlijk. Je beloningssysteem moet als het ware opnieuw worden ingesteld. Dat vraagt om afkicken, leren omgaan met triggers en oude patronen doorbreken. Ook na het stoppen blijven de hersenen nog lange tijd beïnvloed. Daarom helpt professionele hulp om zowel de lichamelijke als de geestelijke kant aan te pakken.
Is verslaving erfelijk?
Verslaving is voor een deel erfelijk. Aanleg bepaalt een flink deel van het risico. Kinderen van verslaafde ouders hebben daardoor een duidelijk grotere kans op verslaving of psychische problemen.
Dat komt niet alleen door de genen, maar ook door stress en onrust in het gezin. Andere factoren zijn trauma, psychische klachten zoals angst, depressie of ADHD, en de omgeving waarin je opgroeit. Lees meer in hoe ontstaat een verslaving?
Is verslaving dan geen keuze?
De eerste keer gebruiken is vaak wel een keuze. Verslaafd raken niet. Niemand kiest ervoor om de controle kwijt te raken. Wel ben je, zodra je het weet, verantwoordelijk voor je herstel.
Eerlijk is ook: niet alle deskundigen gebruiken het woord ‘ziekte’ op dezelfde manier. Sommigen leggen meer nadruk op gewoontes, omgeving en leren. Maar over één ding is iedereen het eens: verslaving is geen karakterfout, en het is te behandelen.
Voor mij was dat besef het begin van mijn herstel.
Wat betekent dit voor je herstel?
Dat verslaving een ziekte is, betekent niet dat er niets aan te doen is. Met behandeling leer je je hersenen andere paden te laten volgen, triggers te herkennen en een leven op te bouwen waarin je het middel niet meer nodig hebt.
Verslaving gaat trouwens niet alleen over drank en drugs. Ook medicijnen, gokken, gamen en eten kunnen verslavend zijn. Of je ooit ‘genezen’ bent, lees je in verslaafd ben je voor het leven: hoe zit dat?
Belangrijk voor je veiligheid: ben je afhankelijk van alcohol, GHB, benzodiazepines, slaappillen of opiaten? Stop dan nooit plotseling op eigen houtje, maar bouw af onder begeleiding van je huisarts of een verslavingsarts. Bij acuut gevaar bel je 112.
Waar vind je hulp?
Je eerste stap is je huisarts. Professionele verslavingszorg valt meestal onder de basisverzekering, via een verwijzing van je huisarts (let op je eigen risico). Anoniem informatie inwinnen kan bij Jellinek.
Ziekte of niet: de vraag is vooral wat jij nu nodig hebt. Daar denk ik graag over mee, samen met interventiespecialist Ilja Reiman. Wij behandelen niet zelf, maar zoeken met je uit welke hulp past. Het eerste gesprek kost niets en verplicht je tot niets. Laat je gegevens achter en we bellen je terug.
Veelgestelde vragen
Is verslaving een psychische ziekte?
Ja, verslaving staat in de officiële handboeken voor psychische aandoeningen. Het heeft zowel een lichamelijke kant (gewenning en ontwenning) als een psychische kant (drang, gedachten en gedrag).
Is verslaving te genezen?
Verslaving is goed te behandelen. Veel mensen leven na herstel een vrij en goed leven. Wel blijven velen alert, omdat de neiging in moeilijke periodes kan terugkomen.
Als verslaving een ziekte is, ben ik dan niet verantwoordelijk?
Je bent niet schuldig aan je ziekte, maar wel verantwoordelijk voor wat je ermee doet. Hulp zoeken en volhouden is jouw deel. Dat besef kan juist rust geven.
Herstellen de hersenen na een verslaving?
Voor een groot deel wel, al kost dat tijd. Hoe langer je niet gebruikt, hoe meer je beloningssysteem zich herstelt en gewone dingen weer plezier geven.
