Inhoud van dit artikel
- Wat zijn ontwenningsverschijnselen?
- Welke ontwenningsverschijnselen komen het meest voor?
- Welke ontwenningsverschijnselen horen bij welk middel?
- Hoe lang duren ontwenningsverschijnselen?
- Hoe kun je ontwenningsverschijnselen verminderen?
- Wanneer zijn ontwenningsverschijnselen gevaarlijk?
- Hulp bij ontwenningsverschijnselen
- Veelgestelde vragen
Ontwenningsverschijnselen zijn de lichamelijke en psychische klachten die je krijgt als je stopt of mindert met een middel waar je lichaam aan gewend is, zoals alcohol, drugs, medicijnen of nicotine. Denk aan onrust, zweten, trillen, slecht slapen en hunkering. Ze zijn meestal tijdelijk, maar bij sommige middelen kan stoppen zonder arts gevaarlijk zijn.
Ik heb zelf jarenlang dagelijks gebruikt en ben gestopt. Ik weet dus hoe zwaar die eerste periode is.
Belangrijk voor je veiligheid: stop nooit plotseling met alcohol (bij zware afhankelijkheid), GHB, benzodiazepines, slaappillen of opiaten zonder arts. De ontwenning kan dan leiden tot insulten (epileptische aanvallen), een delier of andere levensgevaarlijke klachten. Bouw af onder begeleiding van je huisarts of een verslavingsarts. Combineer deze middelen niet met elkaar: samen remmen ze je ademhaling. Bij acuut gevaar: bel 112.
Wat zijn ontwenningsverschijnselen?
Ontwenningsverschijnselen ontstaan omdat je lichaam zich heeft aangepast aan de aanwezigheid van een middel. Valt dat middel ineens weg, dan raakt het systeem uit balans en moet het zich opnieuw instellen.
Je hoort ook andere woorden voor hetzelfde: afkickverschijnselen, onthoudingsverschijnselen of ontwenningssyndroom. Een ontwenningssyndroom is de medische term voor het geheel aan klachten. Het kan een ernstige aandoening zijn, zeker bij alcohol, GHB en kalmerende medicijnen.
Hoe heftig het wordt, hangt af van het middel, hoe lang en hoeveel je gebruikte, je lichamelijke gezondheid en of je meerdere middelen tegelijk gebruikte. Meer over het verschil tussen lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid lees je in wat is verslaving.
Welke ontwenningsverschijnselen komen het meest voor?
De meest voorkomende ontwenningsverschijnselen zijn angst, somberheid, slapeloosheid, trillen, pijn, misselijkheid en een sterke drang om weer te gebruiken. Hieronder per klacht wat je kunt verwachten en wat je zelf kunt doen.
Angst en onrust
Veel mensen voelen zich in de ontwenningsfase gejaagd, gespannen of angstig. Dat is normaal en meestal tijdelijk. Rustige ademhalingsoefeningen helpen: langzaam in door je neus, nog langzamer uit.
Somberheid en stemmingswisselingen
Je lichaam moet wennen aan het ontbreken van het middel, en dat voel je in je stemming. Je kunt je leeg, verdrietig of juist prikkelbaar voelen, met een kort lontje. Vertel je naasten wat je doormaakt, dan kunnen ze er begripvol op reageren.
Word je zo somber dat je aan de dood denkt? Denk je aan zelfdoding? Bel 113 of gratis 0800-0113. Je kunt ook chatten via 113.nl.
Slaapproblemen
Moeilijk inslapen, vaak wakker worden of heftige dromen komen veel voor. Houd vaste tijden aan, zorg voor een donkere, rustige slaapkamer en laat cafeïne in de middag en avond staan.
Lichamelijke pijn, zweten en trillen
Hoofdpijn, spierpijn, zweten en trillende handen zijn bekende signalen van ontwenning. Een warm bad en lichte beweging, zoals wandelen, kunnen verlichting geven. Wordt het trillen heftig of raak je verward, bel dan direct een arts.
Misselijkheid en veranderde eetlust
Vooral in de eerste dagen kun je misselijk zijn of moeten overgeven. Bij sommige middelen krijg je juist meer trek. Drink genoeg water, eet kleine, lichte maaltijden, ook als je geen honger hebt, en beperk suikerrijke snacks.
Concentratieproblemen
Je hersenen passen zich aan, en dat merk je aan je concentratie. Knip taken op in kleine stukjes, doe één ding tegelijk en verwacht in deze periode niet te veel van jezelf.
Hunkering naar het middel
De drang om weer te gebruiken is voor veel mensen het zwaarste deel. Schrijf je redenen om te stoppen op en lees ze terug als het moeilijk wordt. Zoek afleiding in iets wat je goed doet. Meer hierover in mijn artikel over cravings en hoe je ermee omgaat.
Welke ontwenningsverschijnselen horen bij welk middel?
Elk middel geeft zijn eigen patroon van ontwenningsverschijnselen. Bij sommige middelen zijn de klachten vooral naar, bij andere kunnen ze gevaarlijk zijn.
| Middel | Veelvoorkomende verschijnselen | Zonder arts stoppen? |
|---|---|---|
| Alcohol | Trillen, zweten, misselijkheid, braken, angst, soms hallucinaties en insulten | Nee bij zware of dagelijkse afhankelijkheid |
| GHB | Onrust, angst, trillen, slapeloosheid, verwardheid, delier | Nee, altijd medisch begeleiden |
| Benzodiazepines en slaappillen | Angst, prikkelbaarheid, slapeloosheid, zweten, insulten | Nee, altijd afbouwen met arts |
| Opiaten (heroïne, morfine, oxycodon) | Spierpijn, diarree, misselijkheid, braken, rusteloosheid, tranende ogen, loopneus | Nee, overleg met arts |
| Stimulanten (cocaïne, speed, methamfetamine) | Vermoeidheid, somberheid, slaapproblemen, meer eetlust | Kan meestal wel, maar let op somberheid |
| Cannabis | Prikkelbaarheid, slecht slapen, heftige dromen, minder eetlust | Kan meestal wel |
| Nicotine | Prikkelbaarheid, onrust, somberheid, meer eetlust, concentratieproblemen | Kan wel |
Wil je meer weten over een specifiek middel? Lees dan over ontwenningsverschijnselen bij alcohol of afkicken van GHB. Op drugsinfo.nl van het Trimbos-instituut vind je betrouwbare informatie per middel.
Hoe lang duren ontwenningsverschijnselen?
De lichamelijke ontwenningsverschijnselen zijn meestal binnen enkele dagen tot een paar weken grotendeels over. Psychische klachten, zoals slecht slapen, somberheid en hunkering, kunnen langer aanhouden, soms weken tot maanden.
- De eerste dagen: vaak het zwaarst lichamelijk. Bij alcohol beginnen de klachten meestal al binnen een dag na de laatste drank.
- De eerste weken: het lichaam herstelt, maar stemming, slaap en energie schommelen nog.
- Daarna: de hunkering komt in golven terug, vaak uitgelokt door plekken, mensen of stress. Dit wordt langzaam minder.
Bij langdurig gebruik van benzodiazepines duurt afbouwen vaak langer, omdat dat stap voor stap moet. Voor coke vind je een uitgebreide tijdlijn in hoe lang afkicken van coke duurt.
Hoe kun je ontwenningsverschijnselen verminderen?
Je vermindert ontwenningsverschijnselen het best door niet alleen en niet halsoverkop te stoppen, en door goed voor je lichaam te zorgen. Dit helpt:
- Schakel professionele hulp in. Een huisarts of verslavingsarts kan een afbouwschema maken en zo nodig medicijnen geven die de klachten verlichten.
- Bouw af in plaats van plotseling te stoppen als je arts dat adviseert, zeker bij alcohol, GHB, benzo’s en opiaten.
- Drink genoeg water en eet gezond. Kleine, regelmatige maaltijden geven je lichaam wat het nodig heeft.
- Rust en slaap. Plan deze periode zo leeg mogelijk.
- Beweeg rustig. Wandelen of fietsen helpt tegen stress en verbetert je stemming.
- Zoek steun. Vertel iemand die je vertrouwt wat je doet. Lotgenoten in een zelfhulpgroep weten precies waar je doorheen gaat.
- Haal de middelen uit huis en vermijd de eerste tijd plekken en mensen die met gebruik te maken hebben.
Wanneer zijn ontwenningsverschijnselen gevaarlijk?
Ontwenningsverschijnselen zijn gevaarlijk zodra je verward raakt, dingen ziet of hoort die er niet zijn, een aanval krijgt, hoge koorts hebt of niet meer kunt drinken door aanhoudend braken. Bel dan direct 112.
Bij zware alcoholafhankelijkheid kan een delirium tremens ontstaan: ernstige verwardheid, hallucinaties en hevig trillen. Dat is een medisch noodgeval. Lees meer over delirium tremens. Ook bij GHB en benzo’s kunnen insulten en een delier optreden. Daarom stop je met deze middelen nooit op eigen houtje.
Hulp bij ontwenningsverschijnselen
Weet je niet of je veilig zelf kunt stoppen, of zie je op tegen de eerste dagen? Wij zijn geen kliniek, maar we weten uit eigen ervaring hoe die periode voelt en helpen je de juiste hulp te vinden: je huisarts, de verslavingszorg, een kliniek of een interventie.
Vraag een gratis gesprek aan, dan bellen wij je terug. Je zit daarna nergens aan vast. Professionele verslavingszorg valt meestal onder de basisverzekering, via een verwijzing van je huisarts (let op je eigen risico).
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen ontwenningsverschijnselen en afkickverschijnselen?
Er is geen verschil: het zijn twee woorden voor dezelfde klachten. Ook onthoudingsverschijnselen betekent hetzelfde. Ontwenningssyndroom is de medische naam voor het geheel aan klachten.
Wat is een ontwenningssyndroom?
Een ontwenningssyndroom is het geheel van lichamelijke en psychische klachten na het stoppen of minderen met een middel waar je lichaam afhankelijk van is. Het kan licht zijn, maar ook ernstig. Bij alcohol, GHB en benzodiazepines is medische begeleiding nodig.
Kan ik ontwenningsverschijnselen voorkomen?
Helemaal voorkomen lukt meestal niet als je lichaam al gewend is aan een middel. Je kunt ze wel flink verminderen door geleidelijk af te bouwen onder begeleiding van een arts. Hoe eerder je hulp zoekt bij tekenen van afhankelijkheid, hoe beter.
Mag ik cold turkey stoppen?
Bij alcohol (bij zware afhankelijkheid), GHB, benzo’s, slaappillen en opiaten nooit zonder arts. Bij andere middelen kan het vaak wel, maar zoek steun. Lees ook mijn artikel over afkicken en hoe je dat aanpakt.
Betekenen ontwenningsverschijnselen dat ik verslaafd ben?
Ze laten zien dat je lichaam afhankelijk is geworden van het middel. Dat is een sterk signaal, maar verslaving gaat ook over controleverlies en doorgaan ondanks de schade. Twijfel je, praat er dan met je huisarts of met ons over.
